Praten over gemis

Heel soms denk ik dat het niet waar is.
Heel soms denk ik dat het een hele nare nachtmerrie was. 

Op die momenten denk ik dat mijn vader er nog gewoon is. Dat hij de telefoon opneemt als ik naar de huistelefoon van mijn ouders bel, dat hij op zijn kamer achter de computer bezig is met stamboomonderzoek, dat hij hét advies kan geven voor een klusje in ons huis… en dat hij toch zijn jongste kleinzoon mag ontmoeten en zien opgroeien.

Op die momenten komt het besef extra hard binnen dat mijn vader er niet meer is.

Ik denk nog vaak aan mijn vader. Aan hoe hij was, wat hij deed, hoe hij kon mopperen op zijn manier, hoe hij kon lachen, wat voor trotse vader en opa hij was… Het gemis wordt niet minder, maar het wordt anders. De pijn rondom het gemis lijkt iets minder te worden. Wat had ik hem graag nog op bij ons gehad.

De laatste tijd praat ik minder over mijn vader met bijvoorbeeld vrienden dan ik soms zou willen. Niet dat ik nu telkens over hem en het bijbehorende gemis wil praten, maar ik heb wel momenten dat ik hem enorm mis als ik vrienden zie en er dan niet over durf te beginnen. Ik vul dit dan volledig voor de ander in dat diegene daar vast niet op zit te wachten, maar ik weet ook niet altijd hoe ik erover moet beginnen.

Het meeste praat ik erover met mijn man en mijn moeder. Ik vind het heel fijn om verhalen over vroeger te horen, maar ook over hoe de laatste maanden van mijn ouders samen waren. Als ik bij mijn moeder ben, vind ik het nooit moeilijk om over mijn vader te beginnen. Zelfs als we het over iets heel alledaags hebben, kan ik ineens iets over papa vragen. Dat vind ik dan wel heel logisch.

Rouwen, rouwverwerking, iemand enorm missen… dat is iets wat je pas leert als je ermee te maken krijgt. Je kunt je indenken hoe het zou kunnen zijn, maar als het je overkomt weet je pas echt hoe het is. Dat betekent overigens niet dat je het er niet over hoeft te hebben. In mijn geval moet ik echt leren om het er ook nu nog met vrienden over te hebben. Zij kunnen meestal niet zien aan mij als ik het er moeilijk mee heb. Het is allemaal ook een soort leerproces…

toen ik jou zag sterven
stierf ik een stukje met je mee
en met jou ging ook een deel
van mij voorgoed verloren
(uit het gedicht: ‘Toen ik je zag sterven’; uit de dichtbundel ‘Of weet je alles al’)

Mijn vader

Mijn vader was de allereerste belangrijke man in mijn leven. Hij was er altijd voor me, samen met mijn moeder. Niet alleen toen ik klein was en toen ik nog thuiswoonde, maar ook toen ik volwassen was en toen ik met mijn man ging samenwonen. Hij gaf adviezen en wijze raad, hij bood een luisterend oor, hij vertelde regelmatig over vroeger, hij ging graag op onderzoek uit voor de heemkundekring, hij maakte vaak foto’s en hij deed nog veel meer.

En nu zijn we ongeveer op het punt beland dat mijn vader er al bijna één jaar niet meer is. Ik weet dat hij niet meer leeft, maar toch voelt het soms zo onwerkelijk. Zo onwerkelijk dat hij niet meer achter zijn computer zit, dat hij niet meer een sigaretje aan het roken is, dat hij ons zoontje niet heeft mogen ontmoeten, dat hij zijn andere kleinkinderen niet verder ziet opgroeien, dat hij samen met mijn moeder nog mooie momenten heeft mogen beleven... Dat blijft soms echt vreemd.

Soms moet ik ineens heel hard huilen omdat hij er niet meer is. Dat gebeurt dan op de meest vreemde momenten, als je het helemaal niet verwacht. Maar het hoort wel bij rouwen. Wat ik de afgelopen tijd heb geleerd, is dat het er toch wel uitkomt. Dat kun je proberen tegen te houden, maar het komt er uiteindelijk toch wel uit... op wat voor manier dan ook.

Het gemis om mijn vader doet pijn. Het voelt alsof er een stukje van mij weg is sinds mijn vader is overleden. Hetty ten Holt omschreef dat heel treffend in haar gedichtenbundel ’Of weet je alles al’:
Toen ik jou zag sterven
Stierf ik een stukje met jou mee
En met jou ging ook een deel
Van mij voorgoed verloren

Ook de laatste passage uit het gedicht ‘Ik voel me verloren’ zorgde voor herkenning:
Dat niet goed ook niet
Betekent dat het slecht is
Alleen zo volslagen anders
Dan voorheen

Het is niet dat ik ongelukkig ben of dat ik niet blij ben met alles dat ik nu in mijn leven heb. Integendeel. Ik had het allemaal alleen zo graag met mijn vader willen delen...

Een plekje geven

Lukt het je om het overlijden van je vader je plekje te geven? 

Hoe goedbedoeld deze vraag ook is, ik vind het een zeer vervelende uitdrukking. Ik geloof niet dat ik het ooit “een plekje zal geven”. Ik geloof er wel in dat ik er op de een of andere manier mee leer leven. Ik weet nu niet hoe dat precies moet, maar ik denk dat dat uiteindelijk wel zal gaan komen.

Ik geloof dat ik mijn vader altijd zal blijven missen, maar misschien wordt de pijn van het gemis wel minder. Misschien wordt het gevoel dat de wereld heel oneerlijk is wel minder. Misschien ga ik bij ons zoontje wel dingen herkennen die me sterk aan mijn vader doen denken. Maar een plekje geven… nee… dat geef ik aan boeken in mijn (enorme) boekenkast, aan glazen en borden in de servieskast, aan meubels in de woonkamer… maar niet aan het overlijden van mijn vader.

Onwerkelijk gevoel

Toen mijn vader net was overleden, voelde het als iets heel onwerkelijks. Hoe kon het toch dat hij er het ene moment nog was en het volgende moment niet meer. Als ik naar mijn ouderlijk huis ging, verwachtte ik dat mijn vader er nog was. Wat deed het dan pijn als ik besefte dat hij niet beneden in zijn stoel zat of niet op zijn kamer aan het computeren was. Hij was er gewoon echt niet meer…

Dat pijnlijke gevoel van missen komt op de meest vreemde momenten ineens naar boven. Zoals gisterenavond tijdens het theateroptreden van The Kik. De zanger vertelde over de hertaling van ‘In your arms’ van Chef’Special. Dat nummer had de zanger geschreven om het verlies van zijn vader te verwerken. Ik kende beide nummers (zowel het origineel als de hertaling) goed, maar gisterenavond kwam de volgende tekst ineens heel erg binnen:
ik mis je zo, ik mis je zo
tot het einde van de tijd
ik mis je zo, ik mis je zo
ook al weet ik dat het slijt

want in m'n hart weet ik dondersgoed
waarom ik elke keer weer janken moet
ik weet niet wat de toekomst biedt
en ik een god geloof ik ook al niet
maar waar ik ooit ook heen mag gaan
waarom, wanneer, met wie
'k hoop dat ik jou weer zie
'k hoop dat ik jou daar weer zie

Met tranen in mijn ogen zong ik de tekst zachtjes mee en dacht ik ineens heel sterk aan mijn vader. Hij zit altijd wel ergens in mijn gedachten, maar soms ineens meer dan anders. Tijdens dat nummer dacht ik heel de tijd aan hem en hoe erg ik hem mis en hoe graag ik hem nog een keertje zou willen zien en spreken. Na de laatste noten van ‘Schuilen bij jou’ was ik als het ware weer terug in het theater. Het is mooi dat muziek herinneringen naar boven brengt en dat muziek je kan ontroeren.

Soms voelt het nog steeds als iets onwerkelijks dat mijn vader er niet meer is. Op dat soort momenten kan ik het nog niet helemaal bevatten dat hij er niet meer is. Dat ik niet meer naar hem toe kan, niet meer met hem kan praten, geen advies meer kan vragen, hem niets kan vertellen over al het nieuws dat er in mijn leven is gebeurd…

De wereld is doorgegaan en lijkt - op het eerste gezicht - hetzelfde gebleven. Ik ga ook door want dat hoort bij het leven. Er is alleen een verschil; ik ben niet meer precies dezelfde persoon gebleven. Het gaat inmiddels wel een stuk beter met me. Ik geniet volop van mijn gezinnetje, ik spreek af met familie en vrienden om leuke dingen te ondernemen en ik probeer het overlijden van mijn vader en mijn schoonvader te verwerken. Soms zit daar een mindere dag tussen, soms zit er een huildag tussen… maar dat hoort er allemaal bij. Ik zal mijn vader altijd blijven missen en ik hoop dat hij mee kan kijken, waar hij nu ook is.

Herinneringen ophalen

Op de meest vreemde momenten denk ik ineens aan mijn vader. Hij is altijd wel ergens in mijn gedachten, maar soms ben ik iets aan het doen en dan komt een bepaalde herinnering ineens naar boven. Zo had ik laatst ons zoontje op bed gelegd en terwijl ik naar beneden liep, hoorde ik mijn vader lachend zeggen: “Mooie kinderkamer hebben jullie uitgezocht. Wat heb je van onze bijdrage kunnen kopen? Alleen een plankje voor boven de commode of toch iets meer?” We lieten vorig jaar aan mijn ouders in een boekje zien welke kinderkamer we uitgekozen hadden. Daarna maakte papa die opmerking, zoals alleen hij dat kon. Hij heeft de kamer jammer genoeg niet meer in het echt kunnen zien. Hij was op dat moment te zwak om nog naar ons toe te komen. Een van zijn schilderijen heeft wel een bijzondere plek op die kamer gekregen.

Een ander moment was vorige week toen een vriend bij ons was komen eten. Op een gegeven moment hadden we het over mijn (enorme) boekenverzameling. Toen mijn man en ik naar ons huidige huis gingen verhuizen, had die vriend op de verhuisdag geholpen. Ik had op dat moment nog heel veel boeken bij mijn ouders staan. We besloten die ook meteen naar ons huis te brengen. Dat hadden we alleen niet van tevoren tegen die vriend gezegd. Vanaf de zolder bij mijn ouders gingen de boekendozen eerst helemaal naar beneden, waarna ze in ons huis weer helemaal naar zolder moesten. Mijn vader keek lachend naar ons, terwijl we aan het sjouwen waren. Hij zei tegen onze vriend: “Ja, ze heeft een hoop verzameld in de afgelopen jaren.” Hierna zei onze vriend: “Ze had alleen niet verteld dat we dit ook gingen verhuizen vandaag,” waarna mijn vader zei: “Dat had ik ook niet gedaan.” Ik hoor het mijn vader zo zeggen.

Het is fijn om aan mooie en leuke momenten van mijn vader terug te denken. Je hoeft van overleden mensen geen heilige of iets dergelijks te maken, maar je hoeft ze ook niet de grond in te stampen. Dat hebben mijn ouders regelmatig tegen elkaar gezegd. En dat is ook zo. Mijn vader was niet perfect, maar hij was voor mij wel de perfecte vader. Streng doch rechtvaardig, altijd voor ons klaarstaan, nooit te beroerd om iets voor ons te doen en altijd bereid om zijn kennis met ons te delen. Ik denk nu regelmatig aan de periode dat hij ziek was, maar nog vaker aan de periode daarvoor. Mijn vader was namelijk meer dan alleen zijn ziekte. Wat blijft het soms nog onwerkelijk dat hij er echt niet meer is. Dat gevoel zal vast gaan slijten. Heel af en toe droom ik dat hij er nog is. Uit zo’n droom word ik altijd erg verdrietig wakker. Die dromen zullen ooit wel minder vaak voorkomen. In die dromen laat ik mijn vader in ieder geval vol trots zijn jongste kleinzoon zien.

Ach, het is toch nooit goed

Ons zoontje gaat twee dagen per week naar de kinderopvang. Dat hadden we al geregeld voordat ik wist dat ik niet bij de uitgeverij kon blijven werken. Omdat je tot drie maanden nadat je je baan verliest recht houdt op de kinderopvangtoeslag kon ons zoontje voorlopig in ieder geval gewoon naar de opvang. Ik ben hard op zoek naar een nieuwe baan, zodat ik weer lekker aan de slag kan en ons zoontje bij de opvang kan blijven. Dat valt overigens nog niet mee… maar dat is weer een heel ander verhaal.

Meestal breng ik ons zoontje naar de opvang en haal ik hem ’s avonds ook weer op. Op die twee dagen zoek ik fanatiek naar vacatures, maak ik ons huis schoon en doe ik de boodschappen. Dat zorgt ervoor dat ik de andere dagen volop aandacht aan ons zoontje kan geven, lekker met hem kan gaan spelen en wandelen en kan wegduiken in een boek op de momenten dat hij slaapt.

Laatst ging ik ons zoontje weer ophalen bij de kinderopvang. Ik was wat later dan normaal, waardoor ons zoontje de een na laatste was die opgehaald werd. In principe mogen ouders tussen 17:00 en 18:00 uur hun kind(eren) ophalen. Sommige ouders zijn er al tegen half vijf. En als je na half zes komt, is bijna iedereen al opgehaald. Dat is in ieder geval op de dagen dat ons zoontje er is. Terwijl ik de spullen uit het bakje aan het halen was, kwam de vader van het laatste kindje dat er nog was binnen. Blijkbaar kwam hij niet vaak zijn kindje ophalen, want hij was nogal zoekende. Hij kon eerst de jas niet vinden. Die bleek gewoon in het bakje te liggen. Daarna wist hij niet precies wat hij allemaal mee naar huis moest nemen. Hij keek wat er allemaal in het bakje zat en vroeg aan de juf wat zijn vrouw meestal meenam. De juf gaf dat aan, waarna hij lachend zei: “Ach, het is toch nooit goed. Als ik dit nu allemaal meeneem, zegt ze dat ik het daar had moeten laten liggen. En als ik het niet meeneem, zegt ze juist dat ik het allemaal mee moet nemen.” De juf en ik keken elkaar lachend aan en zeiden: “Ja, zo zijn wij vrouwen wel.” Hij mocht de juf de schuld geven als het niet goed was, want zij had bij bepaalde spulletjes gezegd dat hij ze maar mee moest nemen.

Terwijl die vader verder inpakte, dacht ik eraan dat mannen het soms wel zwaar hebben met ons vrouwen. Andersom natuurlijk ook. Wij vrouwen willen alle touwtjes in handen houden, zeker als het om ons kind of onze kinderen gaat. We weten heus wel dat de vader het ook allemaal kan, maar ergens kunnen we het niet altijd zomaar loslaten. De ene vrouw zal dat minder hebben dan de andere. Hoe ouder je kind is of je kinderen zijn, hoe gemakkelijker het waarschijnlijk allemaal gaat. Als ik eens een avondje weg ben (al is het maar een uurtje naar de yogales), dan geef ik mijn man graag tips waar hij toch nog even op moet letten… terwijl ik weet dat hij het ook allemaal weet. Gelukkig kent mijn man me goed en is hij dit inmiddels van mij gewend. Hij laat me gewoon praten en zegt dan: “Het komt allemaal wel goed, schatje.”

Een berichtje aan de baby (3)

Lieve baby,

Ruim zestien weken geleden begon het te rommelen in mijn buik. Vals alarm, dacht ik. Twee weken daarvoor dacht ik ook dat het begonnen was, maar dat bleek vals alarm te zijn. Dus ik dacht dat het nu ook nog niet echt was begonnen. Je vader is gaan werken en ik heb wat gelezen, tv gekeken, zelfs nog geblogd en al mijn appjes beantwoord. Niemand had een vermoeden dat jij snel geboren zou gaan worden, zelfs ik nog niet op dat moment.

In de middag belde ik met de verloskundige, maar er zat teveel tijd tussen de weeën. Het konden nog steeds oefenweeën zijn. Tegen de tijd dat je vader thuis was, hebben we eerst nog gegeten (burrito’s). Daarna zijn we maar eens gaan timen om de hoeveel tijd de weeën kwamen. Ze volgden elkaar sneller op. Opnieuw belde ik met de verloskundige. Nu kwam er wel iemand even kijken. En ja, de bevalling bleek begonnen te zijn. Ik zat op 3 cm ontsluiting. Je zou geboren gaan worden! Wat vond ik dat ineens spannend. En wat werd ik nieuwsgierig naar je. Je vader en ik hoefden een stuk korter te wachten dan we van tevoren hadden verwacht. Zo’n 6,5 uur na de eerste echte weeën kwam jij ter wereld! Het moment dat jij op mijn buik werd gelegd vergeet ik nooit meer. Daar was je dan eindelijk! De mooiste, leukste, liefste en knapste baby die ik ooit gezien had.

We genoten van de kraamweek, mede dankzij de lieve kraamphulp Claudia. Ik vond het ontzettend jammer dat je opa het niet meer mee mocht maken, maar tegelijkertijd kon ik volop van jou genieten. Je gesabbel aan mijn pink, je kleine babyhuiltjes, je rustgevende gezichtje als je lag te slapen, je warme lijfje tegen me aan als je bij me lag... gewoon alles! Jij gaf me de mooiste rol die ik me maar kon wensen: jij maakte me een mama.

In het begin was het allemaal nieuw en soms nog wat onwennig. We moesten aan elkaar wennen en samen met papa ontdekten we elkaar en welk ritme bij ons pasten. Voorzichtigjes maakten we een uitstapje. We maakten een wandeling door het dorp, we gingen lunchen in ons dorp, we reden naar een winkel buiten ons dorp en we gingen eens een ochtendje of een middagje weg. 

Het leven is zoveel leuker, mooier en bijzonderder met jou erbij. Alle clichés zijn waar! Dank je wel, lieve baby, dat jij er bent. Wat voor vervelende dingen we ook hebben meegemaakt en nog mee zullen maken: jij bent het allerbelangrijkste in mijn leven! Samen met papa vormen wij een liefdevol gezinnetje en kunnen we de hele wereld aan.

Veel liefs van je mama