Praten over gemis

Heel soms denk ik dat het niet waar is.
Heel soms denk ik dat het een hele nare nachtmerrie was. 

Op die momenten denk ik dat mijn vader er nog gewoon is. Dat hij de telefoon opneemt als ik naar de huistelefoon van mijn ouders bel, dat hij op zijn kamer achter de computer bezig is met stamboomonderzoek, dat hij hét advies kan geven voor een klusje in ons huis… en dat hij toch zijn jongste kleinzoon mag ontmoeten en zien opgroeien.

Op die momenten komt het besef extra hard binnen dat mijn vader er niet meer is.

Ik denk nog vaak aan mijn vader. Aan hoe hij was, wat hij deed, hoe hij kon mopperen op zijn manier, hoe hij kon lachen, wat voor trotse vader en opa hij was… Het gemis wordt niet minder, maar het wordt anders. De pijn rondom het gemis lijkt iets minder te worden. Wat had ik hem graag nog op bij ons gehad.

De laatste tijd praat ik minder over mijn vader met bijvoorbeeld vrienden dan ik soms zou willen. Niet dat ik nu telkens over hem en het bijbehorende gemis wil praten, maar ik heb wel momenten dat ik hem enorm mis als ik vrienden zie en er dan niet over durf te beginnen. Ik vul dit dan volledig voor de ander in dat diegene daar vast niet op zit te wachten, maar ik weet ook niet altijd hoe ik erover moet beginnen.

Het meeste praat ik erover met mijn man en mijn moeder. Ik vind het heel fijn om verhalen over vroeger te horen, maar ook over hoe de laatste maanden van mijn ouders samen waren. Als ik bij mijn moeder ben, vind ik het nooit moeilijk om over mijn vader te beginnen. Zelfs als we het over iets heel alledaags hebben, kan ik ineens iets over papa vragen. Dat vind ik dan wel heel logisch.

Rouwen, rouwverwerking, iemand enorm missen… dat is iets wat je pas leert als je ermee te maken krijgt. Je kunt je indenken hoe het zou kunnen zijn, maar als het je overkomt weet je pas echt hoe het is. Dat betekent overigens niet dat je het er niet over hoeft te hebben. In mijn geval moet ik echt leren om het er ook nu nog met vrienden over te hebben. Zij kunnen meestal niet zien aan mij als ik het er moeilijk mee heb. Het is allemaal ook een soort leerproces…

toen ik jou zag sterven
stierf ik een stukje met je mee
en met jou ging ook een deel
van mij voorgoed verloren
(uit het gedicht: ‘Toen ik je zag sterven’; uit de dichtbundel ‘Of weet je alles al’)

Praten over rouwen

De laatste tijd heb ik een aantal boeken over rouwen gelezen. Het is fijn om te lezen dat ik bepaalde zaken bij rouwverwerking niet als enige ervaar. Ook al is elk rouwproces uniek, ik denk dat er op sommige punten wel overeenkomsten zijn.

Het lezen van die boeken heeft me aan het denken gezet. Ik merk de laatste weken dat ik meer over mijn vader wil praten en over het leven zonder vader en over het rouwen. Ik merk ook dat ik mijn familie en vrienden daar niet mee lastig wil vallen. Soms zelfs mijn eigen man niet. Dat lastigvallen is overigens een term die ik er zelf aan gehangen heb. Het is niet zo dat iemand dat wel eens tegen mij gezegd heeft. Hoe begin je tegenover iemand over je overleden vader? Of over hoe het voelt om je vader te moeten missen? Of hoe die week tussen het overlijden en de uitvaart was? Of hoe het allerlaatste goede gesprek met je vader was? Of hoe pijnlijk het is om je vader te moeten zien lijden? Of… Je wil niet continu in herhaling vallen, maar wat is het soms fijn om te kunnen vertellen hoe dat allemaal was en hoe ik me daarbij voelde. Het helpt echt in de verwerking ervan; hoe gek dat misschien ook klinkt.

Het leven is doorgegaan en dat hoort zo. Maar het leven is voor mij niet meer hetzelfde. Ik ben niet meer dezelfde persoon als eerst. Voor mijn gevoel is er een klein stukje van mij “meegestorven” toen mijn vader overleed. Dat klinkt waarschijnlijk dramatischer dan het is. Ik mis mijn vader, elke dag. En ik vind dit tweede jaar moeilijker dan het eerste jaar. Tegelijkertijd ben ik er wel minder mee bezig. Als ik er echter bewust aan denk dat mijn vader er niet meer is, komt de pijn en het gemis extra hard binnen. Wat had ik graag nog meer tijd met mijn vader gehad…

Mijn verdriet

Het is inmiddels ruim één jaar geleden dat mijn vader overleed. Ik mis hem nog elke dag. Zeker nu ik soms bij mijn zoontje een bepaalde gezichtsuitdrukking zie die mijn vader ook wel eens had. Wat heb ik er veel voor over dat mijn vader ons zoontje één keer kon zien en vasthouden. Wat zou hij een trotse opa zijn geweest, zoals hij bij al zijn kleinkinderen was.

Het verdriet om mijn vader overvalt me soms ineens. Op de raarste momenten komt het ineens opzetten. Het doet soms fysiek pijn dat hij er niet meer is en dat ik nooit meer met hem kan praten. Zou die pijn ooit minder worden? Ik merk wel dat die fysieke pijn minder vaak komt nu het eerste jaar voorbij is. Tot nu toe vind ik dat tweede jaar trouwens lastiger. Mensen vragen geregeld aan me hoe het met mijn moeder gaat, maar veel minder vaak hoe het met mij gaat. Willen mensen niets meer over mijn verdriet horen? Daar durf ik eigenlijk niet naar te vragen, terwijl ik toch nog wel over mijn verdriet zou willen praten. In korte tijd verloor ik mijn vader, mijn schoonvader en mijn baan, én ik werd voor de eerste keer moeder. Verdriet en geluk kunnen zo dicht bij elkaar liggen. Ook al is dit jaar relatief rustig voor me; ik heb 2018 nog lang niet verwerkt. Zoveel heftige gebeurtenissen in één jaar… en het leven gaat ondertussen gewoon door. Dat is goed natuurlijk, maar soms ook confronterend. Heel dubbel dus!

Hoe je moet rouwen of hoe je een verlies moet verwerken, dat kan eigenlijk niemand je vertellen. Het is iets persoonlijks, waar je uiteindelijk zelf doorheen moet… maar waarbij steun van anderen wel heel erg kan helpen.

Deel je verdriet

Eind vorige maand was op televisie een indrukwekkende DWDD Summerschool te zien. Femke van der Laan vertelde over haar ervaringen in het rouwproces en hield een pleidooi voor verdriet. "Deel je verdriet en praat erover met anderen." De dagen na de uitzending las ik op social media veel reacties over deze uitzending. De algemene tendens was dat mensen het met Femke eens waren en dat verdriet gedeeld moest worden.

Ik vind dat een mooie gedachtegang en ik ben er zeker voorstander van. Iemand dierbaars verliezen is zo heftig... Daar kun je heel wat steun bij gebruiken. Tegelijkertijd vraag ik me af of er in onze maatschappij ruimte is om je verdriet te delen. Mensen hebben het druk met werken, familie, vrienden... en wie weet wat nog meer. Het leven gaat gewoon door voor de rest van de wereld, terwijl voor jou de tijd even stil blijft staan als je een dierbare bent verloren. Je moet wel door, maar soms wil je dat alles even stil blijft staan (of dat je zelfs even terug in de tijd kan). Je bent niet meer dezelfde als eerst. Er mist iets in je leven en dat komt nooit meer terug. Maar hoe leg je dat aan iemand uit? Hoe lang kun je met anderen over je verdriet praten? Waar vind je de woorden om uit te leggen hoe lastig sommige dagen zijn, hoe je dan even niets wil maar dan wel door moet gaan?

Praten over je verdriet is belangrijk; dat weet ik inmiddels uit ervaring. Toch merk ik dat het soms lastig is om over mijn verdriet te beginnen. Ik weet niet of mensen erop zitten te wachten en ik vind het af en toe moeilijk om te verwoorden hoe ik me voel.
Het afgelopen jaar heb ik wel van alles geleerd. Een dag die je van tevoren als moeilijke zag, kan meevallen... en andersom. Op de meest vreemde momenten kun je overvallen worden door je verdriet (het schoonmaken van de vriezer of het onverwachts halen van een ijsje, om eens twee voorbeelden te noemen). Steun vind je in de meest kleine dingen en kan uit onverwachte hoek komen. Soms heb je gewoon een dag voor jezelf nodig en sluit je je als het ware af voor de rest van de wereld. Ik denk regelmatig aan de wijze woorden van mijn tante: "Je zult je vader altijd blijven missen en het verdriet zal altijd blijven, maar de pijn die je er nu bij voelt wordt minder."

It’s ok not to be ok…

Soms krijg je in een korte tijd zoveel te verwerken dat je niet zo goed weet hoe je dit moet doen en waar je precies mee moet beginnen. Dit hoeven niet alleen maar negatieve zaken te zijn; het kunnen ook positieve dingen zijn of een combinatie ervan.

Tijd om na te denken
Ruim één maand geleden schreef ik over de vreugde en het verdriet waarmee ik dit jaar te maken heb gehad. Naast het overlijden van mijn vader en de geboorte van ons zoontje hebben mijn man en ik sinds die blog nog iets heftigs meegemaakt: de vader van mijn man is overleden. In ongeveer vier maanden tijd zijn twee dierbaren overleden en daartussen is ons zoontje geboren. Als het zo zwart op wit staat, lijkt het allemaal nog heftiger dan het is.

Vlak na het overlijden van mijn schoonvader was ik me op. Ik had de dood van mijn vader nog niet kunnen verwerken of ik werd voor de eerste keer moeder. Vervolgens was ik nog maar net een beetje gewend aan het moederschap en toen overleed mijn schoonvader. En toen wist ik het even niet meer. Ons zoontje zorgt voor regelmaat in mijn dagen en ik kan intens van hem genieten, maar vooral op de momenten dat hij slaapt heb ik de tijd om over van alles na te denken. Dan voel ik me verdrietig, terwijl ik zo blij ben dat ik nu eindelijk moeder ben. Dan probeer ik alles te verwerken, maar ik weet eigenlijk niet zo goed hoe ik dat moet doen. Dan huil ik ineens omdat ik aan mijn vader en/of mijn schoonvader denk of omdat ik het ons zoontje zo gegund had om met opa’s op te groeien. Dan ga ik ineens veel eten, omdat ik emoties meestal weg probeer te eten. En dan baal ik dat ik nog niet al mijn zwangerschapskilo’s kwijt ben en dat het emo-eten me daar echt niet bij gaat helpen.

Adviezen en handvaten
Met mijn man, mijn familie en mijn vrienden kan ik over mijn verdriet praten. Op advies van de huisarts ben ik in gesprek gegaan met de praktijkondersteuner. Dat heb ik deze week voor het eerst gedaan. En dat was fijn. Ik heb kunnen vertellen wat er de afgelopen maanden is gebeurd en hoe ik me daarbij voel. De praktijkondersteuner stelde precies de juiste vragen en gaf me een aantal adviezen en handvaten waarmee ik aan de slag kan om het verdriet te verwerken, om de tijd te nemen om te rouwen en om volop van ons prachtig kereltje te genieten.

Schrijven is voor mij een uitlaatklep. Daarom schrijf ik sinds deze week brieven aan mijn vader. Drie keer in de week neem ik hiervoor een vast moment en schrijf ik 15 tot 30 minuten aan mijn vader. Zo krijgt het rouwen een vaste plek in mijn dagelijks leven en kan ik mijn vaders overlijden echt een plekje gaan geven. Daarnaast probeer ik meer rust te nemen. Zodra ons zoontje slaapt, ga ik meteen aan de slag in het huishouden. Ik mag best wat vaker even gaan rusten of even iets voor mezelf doen. Dat gun ik mezelf nog te weinig. Ook mag ik niet vergeten dat de bevalling pas drie maanden geleden is. Mijn lichaam heeft tijd nodig om daarvan te herstellen. Ook al viel mijn bevalling relatief gezien mee (voor zover dat kan bij een bevalling), het heeft wel effect op mijn lichaam gehad. Mede daarom moet ik me nu niet teveel focussen op het afvallen, maar moet ik daar even drie maanden rust van nemen. Dat betekent niet dat ik me vol moet (vr)eten, maar wel dat ik dat doel (mijn resterende zwangerschapskilo’s verliezen) even moet parkeren. Zoals de praktijkondersteuner tegen me zei: “Je kunt er dat nu even niet bij hebben.” Zij verwacht dat ik door het schrijven van de brieven minder de neiging ga krijgen om mijn emoties weg te eten. Ik hoop het…

Aan de slag
Het was prettig om met ‘een buitenstaander’ over alles te praten en om mijn verhaal kwijt te kunnen. De praktijkondersteuner nam de tijd voor me, gaf me de ruimte voor mijn emoties en wist me op weg te helpen. Over een paar weken heb ik weer een gesprek met haar om te kijken hoe het dan gaat. Dat is fijn. Voor nu ga ik aan de slag met haar adviezen. Ik geniet van mijn gezinnetje, ik ben heel dankbaar dat ik moeder ben van ons lieve mannetje en ik huil om de twee grote verliezen. En ja, de ene dag gaat het beter dan de andere dag… maar dat zal voorlopig nog wel blijven.